เรื่องราวชวนขบคิด ที่อาจจะฟังดูเหมือนเป็นความจริง แต่ก็มีข้อขัดแย้งในตัวเอง

0
187

โลกของเรามีทั้งเรื่องที่เป็นความจริงและเรื่องที่ไม่เป็นความจริง หรือเรื่องที่ฟังดูเหมือนเป็นเรื่องจริงแต่จริงๆ แล้วอาจจะเป็นเรื่องโกหก หรือแม้แต่เรื่องที่เห็นได้ชัดเจนว่าเป็นความจริง แต่มันอาจนำไปสู่ความขัดแย้งในตัวเองได้เช่นกัน

Paradox หรือ ปฏิทรรศน์ คือประโยคหรือกลุ่มของประโยคที่เป็นจริงอย่างชัดเจน แต่นำไปสู่ความขัดแย้งในตัวเอง แต่ขณะเดียวกันก็มีทางออกหรือคำอธิบาย ซึ่งก็มีปฏิทรรศน์หลายอย่างที่มีความน่าสนใจและน่าศึกษาดังต่อไปนี้

Epimenides paradox เป็นเรื่องราวของ Epimenides ชายที่อยู่บนเกาะครีต เมื่อเขากล่าวว่าชาวครีตทุกคนโกหก ซึ่งอาจจะเป็นความจริงหรืออาจจะเป็นเรื่องโกหก แต่ในเมื่อ Epimenides เป็นชาวครีตและถ้าเขากำลังพูดโกหก มันก็เป็นความจริงว่าชาวครีตโกหก แล้วประโยคที่ว่าชาวครีตโกหกนั้นจะเป็นจริงหรือไม่

Abilene paradox โดย Jerry B. Harvey เล่าว่า ในเมืองโคลแมน รัฐเทกซัส ประเทศสหรัฐอเมริกา มีครอบครัวหนึ่งที่ประกอบไปด้วยพ่อ แม่ ลูกสาว และลูกเขยกำลังนั่งเล่นกัน แต่พ่อก็พูดขึ้นมาว่าเราขับรถไปกินข้าวเย็นที่ Abilene กันดีมั้ย ซึ่ง Abilene นั้นอยู่ไกลมาก แต่ภรรยาของเขาพูดว่าเป็นความคิดที่ดี ส่วนลูกเขยลังเลเพราะคิดว่าตนต้องเป็นคนขับรถ แต่เห็นพ่อตาแม่ยายอยากไปจึงบอกว่าเป็นความคิดที่ดีเช่นกัน ทางด้านลูกสาวเองก็คิดว่าอากาศร้อนและไกลจึงไม่อยากไป แต่เมื่อทุกคนเห็นชอบเธอก็ตกลง และทริปนี้ก็ไม่ได้ผ่านไปได้ด้วยดี ทั้งร้อน เหนื่อย และเต็มไปด้วยอุปสรรค จนกระทั่งพ่อพูดมาว่าจริงๆ แล้วตนไม่ได้อยากไป แต่ไปเพราะตามใจทุกคน ทุกคนจึงพูดขึ้นมาเหมือนกันว่าตนเองก็ไม่ได้อยากไป สรุปว่าไม่มีใครอยากไปเลย แต่ต้องลำบากเพราะคิดว่าคนอื่นอยากไปนั่นเอง

แมวของชเรอดิงเงอร์ (Schrödinger’s cat) เป็นการอุปมาการทดลองในความคิดของ Erwin Schrödinger เพื่อใช้อธิบายสภาวะ superpositions ในฟิสิกส์ควอนตัม โดยสมมติว่าได้จับแมวตัวหนึ่งเข้าไปไว้ในกล่องที่มีขวดที่มีแก๊สพิษบรรจุเอาไว้ พร้อมกับเครื่องตรวจวัดกัมมันตภาพรังสีที่มีโอกาสยับยั้งการสลายตัวของสารกัมมันตรังสีได้ 50% นั่นหมายถึงถ้ากลไกทำงาน มันก็จะไปตีขวดยาพิษให้แตก แล้วแมวก็จะตาย แต่ถ้ากลไกไม่ทำงาน แมวก็รอด ดังนั้นการปล่อยแมวให้อยู่กับกับดักความตายไว้อย่างนั้น ทำให้เราไม่มีทางรู้ได้ว่าแมวมันมีชีวิตหรือตายไปแล้ว ดังนั้นเหมือนกับเราได้ทำให้แมวในกล่องมืดนั้นมีสองสถานะคือ เป็นทั้งแมวที่มีชีวิตและตายพร้อมๆ กัน จนกว่าเราจะไปเปิดกล่องนั้นดู จึงจะพบคำตอบจริงๆ ว่ามันยังอยู่หรือตายไปแล้ว

ปฏิทรรศน์คุณปู่ (Grandfather paradox) เป็นปฏิทรรศน์เกี่ยวกับการเดินทางข้ามเวลา สมมติว่ามีคนโดยสารไทม์แมชชีนไปในอดีต เพื่อสังหารปู่ของตนเองก่อนจะมีลูกหลาน แต่การกระทำนี้ก็จะเปลี่ยนแปลงเหตุการณ์ในอนาคต โดยคนผู้นั้นก็จะไม่ได้เกิดมาและมีตัวตนอยู่ในปัจจุบัน ทำให้เกิดคำถามต่อไปว่า หากคนที่ย้อนเวลาไปสังหารปู่ของตนเองหายไปจากโลกนี้เสมือนว่าไม่เคยมีตัวตนอยู่มาก่อน ก็ย่อมแสดงว่าไม่เคยมีผู้ใดไปสังหารปู่ของเขาใช่หรือไม่

ปัญหาฝาแฝดพิศวง (Twin paradox) เป็นการทดลองในจินตนาการของทฤษฎีสัมพัทธภาพพิเศษ เกี่ยวกับมนุษย์ได้เดินทางไปในห้วงอวกาศด้วยจรวดความเร็วสูงแล้วกลับมายังโลก เมื่อกลับมาแล้วพบว่ามนุษย์คนนั้นมีอายุน้อยกว่าฝาแฝดของตัวเองที่อาศัยอยู่บนโลก ทำให้ผู้สังเกตที่อยู่บนโลกรู้สึกว่าฝาแฝดที่เดินทางไปกับจรวดความเร็วสูงนั้นจะมีนาฬิกาที่เดินช้ากว่าตน เป็นปริศนาที่ถ้ามองในอีกมุมหนึ่งคือ มองว่าฝาแฝดที่อยู่บนโลกก็กำลังเคลื่อนที่หนีฝาแฝดที่อยู่บนจรวด ก็ทำให้ฝาแฝดที่เดินทางไปกับจรวดรู้สึกว่าฝาแฝดที่อยู่บนโลกมีนาฬิกาที่เดินช้ากว่าตนเช่นกัน

Hilbert’s paradox of the Grand Hotel เรื่องราวของโรงแรมแห่งหนึ่งที่มีห้องพักที่มากเป็นอินฟินิตี้และก็มีผู้เข้าพักเป็นอินฟินิตี้ด้วยเช่นกัน อยู่ๆ ก็มีนักท่องเที่ยวคนหนึ่งเดินมาติดต่อห้องพัก พนักงานกำลังจะบอกว่าห้องพักเต็ม แต่พอดีผู้จัดการเดินผ่านมาเลยบอกกับนักท่องเที่ยวคนนั้นว่า ทางเรายังมีห้องว่างสำหรับคุณ จากนั้นผู้จัดการก็ทำการย้ายแขก ให้แขกจากที่พักอยู่ห้องที่ 1 ให้ย้ายไปพักห้องที่ 2 ห้อง 2 ไปห้อง 3 และห้อง 3 ไปห้อง 4 ดังนั้นโรงแรมแห่งนี้ก็จะไม่มีวันเต็ม ถึงแม้ว่าจะมีจำนวนผู้เข้าพักเท่าจำนวนห้อง แต่ห้องก็เป็นอินฟินิตี้ +1 ไปเรื่อยๆ

Crocodile paradox เรื่องราวของจระเข้ที่ได้คาบเด็กไปจากแม่ของเขา มันจะปล่อยตัวเด็กก็ต่อเมื่อแม่ของเด็กเดาได้ถูกต้องว่ามันจะทำอะไรกับเด็กคนนี้ ซึ่งถ้าแม่ทายว่ามันจะกินเด็ก จระเข้ก็ไม่สามารถกินเด็กได้เพราะแปลว่าแม่ของเด็กนั้นเดาถูก แต่ถ้ามันปล่อยตัวเด็กคืน แม่ก็จะทายผิด แต่เด็กก็จะยังได้กลับสู่อ้อมอกของแม่อยู่ดี

เรือของธีเซียส (Ship of Theseus) เป็นการตั้งคำถามว่าหากวัตถุหนึ่งค่อยๆ ถูกแทนที่ด้วยส่วนประกอบใหม่ วัตถุดังกล่าวนั้นยังคงเป็นวัตถุเดิมโดยสภาพพื้นฐานหรือไม่ ปฎิทรรศน์นี้ได้รับการบันทึกอย่างมีชื่อเสียงโดยนักปรัชญา พลูทาร์ก ถามว่า หากสำเภาลำหนึ่งได้รับการซ่อมแซมโดยการแทนที่ไม้เก่าด้วยไม้ใหม่ทั้งหมด สำเภาลำนี้ยังคงเป็นสำเภาลำเดิมหรือไม่ ซึ่งยังคงมีการถกเถียงมาจนถึงปัจจุบัน บางคนก็ตอบว่าเป็นลำเดิมบางคนก็ตอบว่าไม่ใช่

ที่มา: brightside